P造ta G堯wna

Abit IC7 MAX

Chipset

Chipsety s uk豉dami scalonymi stanowi帷ymi integraln cz窷 p造ty g堯wnej. Ich liczba mo瞠 by r騜na i w zale積o軼i od typu waha si od jednego do kilku sztuk ( np.; SIS 5571 - pojedynczy uk豉d, Intel 430 FX Triton - cztery uk豉dy scalone). Od strony funkcjonalnej chipset sk豉da si z wielu modu堯w, kt鏎ych zadaniem jest integracja oraz zapewnienie wsp馧pracy poszczeg鏊nych komponent闚 komputera (procesora, dysk闚 twardych, monitora, klawiatury, magistrali ISA, PCI, pami璚i DRAM, SRAM i innych).

Trzon ka盥ego chipsetu stanowi:
-kontroler CPU,
-kontroler pami璚i operacyjnej RAM,
-kontroler pami璚i cache,
-kontroler magistral ISA, PCI i innych.

Dodatkowo chipset mo瞠 integrowa nast瘼uj帷e elementy:
-kontroler IDE, SCSI, FDD i innych,
-kontroler klawiatury (KBC), przerwa IRQ, kana堯w DMA,
-uk豉d zegara rzeczywistego (RTC),
-uk豉dy zarz康zania energi (power management)- poj璚ie to og鏊nie okre郵a grup funkcji umo磧iwiaj帷ych zarz康zanie, a przede wszystkim oszcz璠zanie energii podczas pracy komputera. G堯wnym za這瞠niem systemu jest redukcja poboru pr康u przez urz康zenia, kt鏎e w danej chwili s wykorzystywane.
-kontroler uk豉d闚 wej軼ia / wyj軼ia: Centronix, RS232, USB i innych,
-kontroler takich interfejs闚 jak: AGP, UMA, adapter闚 graficznych i muzycznych.

Chipsetu nie da si wymieni na nowszy, tak jak ma to miejsce w przypadku np. procesora. Decyduj帷 si na dany model, jeste鄉y ca趾owicie uzale積ieni od jego parametr闚, a jedynym sposobem wymiany jest zakup nowej p造ty g堯wnej. Konfiguracja parametr闚 pracy poszczeg鏊nych podzespo堯w wchodz帷ych w sk豉d chipsetu zmieniana jest poprzez BIOS i zapami皻ywana w pami璚i CMOS komputera. Ustawienia te mo瞠my zweryfikowa, korzystaj帷 z programu us逝gowego BIOS-u.

Producenci chipset闚 staraj si, aby jak najwi璚ej modu堯w by這 zawartych w jednym fizycznym uk豉dzie (chipie). Jest to jeden ze sposob闚 obni瞠nia koszt闚 produkcji p造t g堯wnych, co ma bezpo鈔edni wp造w na cen gotowego komputera. Liczba chipset闚 wchodz帷ych w sk豉d pe軟ej jednostki obs逝guj帷ej komputer waha si od jednego uk豉du do oko這 5-6. Poziom integracji jest wa積y jedynie dla producent闚 p造t g堯wnych.

Integracja podsystem闚 RTC (zegar) oraz KBC (kontroler klawiatury) jest zbiegiem czysto kosmetycznym i ma na celu tylko i wy陰cznie zmniejszenia koszt闚 produkcji przy wytwarzaniu p造t g堯wnych. Fakt, 瞠 chipset zawiera modu造 RTC/KBC, mo瞠 stanowi dla nas informacj o tym, i mamy do czynienia z relatywnie nowym produktem. Producenci chipset闚 d捫 do jak najwi瘯szej integracji swoich uk豉d闚 oraz zwi瘯szenia przepustowo軼i magistral systemowych i lokalnych. Ju dzi p造ty g堯wne wyposa瘸ne s w porty AGP i USB oraz zintegrowane kontrolery SCSI, a nowy chipset Intela o nazwie 875PE pracuje z cz瘰totliwo軼i taktowania 800 MHz.

Regulator napi璚ia

Minimalne napi璚ie oferowane przez starsze zasilacze komputer闚 PC wynosi 5 V. Z kolei nowoczesne procesory 膨daj napi耩 le膨cych w granicach 2,5 i 3,5 V. Z tego wzgl璠u p造ty g堯wne starszej generacji w momencie wymiany procesora na nowszy wymagaj po鈔edniej podstawki pod procesor, kt鏎a jest wyposa穎na w regulator napi璚ia.

PCI

Standard PCI zosta zaprojektowany przez niezale積e stowarzyszenie producent闚 sprz皻u komputerowego znane pod nazw Periphearl Component Interconnect Special Group (co mo積a przet逝maczy jako " grupa inicjatywna do zada opracowania standardu po陰cze urz康ze zewn皻rznych " w skr鏂ie PCI SIG 1).

Magistrala PCI umo磧iwia zar闚no 32-jak i 64-bitow transmisj danych . Akceptowane poziomy napi耩 wynosz +5 lub +3.3 wolta , tak wi璚 standard PCI mo瞠 by stosowany zar闚no w klasycznym sprz璚ie pos逝guj帷ym si sygna豉mi o poziomie +5 V , jak i w nowoczesnych systemach pracuj帷ych z obni穎nym napi璚iem zasilania . Standard PCI z za這瞠nia jest systemem elastycznym , zdolnym do ewoluowania w miar rozwoju konstrukcji sprz皻u komputerowego i przeno郾ym , czyli mo磧iwym do implementacji w innych systemach komputerowych.

Magistral PCI mo積a sobie wyobrazi jako 軼ie磬 przesy逝 danych biegn帷 r闚nolegle do tradycyjnej magistrali ISA , EISA lub MCA . Zar闚no procesor jak i pami耩 RAM po陰czone s bezpo鈔ednio z liniami magistrali PCI , do kt鏎ej z kolei poprzez specjalny uk豉d po鈔ednicz帷y (ang. PCI bridge ) do陰czona jest klasyczna magistrala ISA , EISA lub MCA . Urz康zenie zewn皻rzne , jak karty sterownik闚 graficznych , dyskowych , karty d德i瘯owe i inne , mog by do陰czane bezpo鈔ednio do magistrali PCI.

Aktualna specyfikacja standardu PCI dopuszcza do陰czenie do niej urz康ze przez co najwy瞠j trzy gniazda rozszerzaj帷e. Typowa p造ta g堯wna wykorzystuj帷a magistral PCI b璠zie wi璚 dysponowa豉 czterema lub sze軼ioma gniazdami tradycyjnej magistrali ISA , EISA lub MCA , oraz dodatkowo jednym lub trzema gniazdami PCI . Poniewa magistrala PCI prowadzona jest niejako "r闚nolegle" do tradycyjnej magistrali zewn皻rznej , mo磧iwe jest wbudowanie jej w p造t g堯wn o praktycznie dowolnej architekturze . Same gniazd magistrali PCI s zbli穎ne do gniazd u篡wanych w standardzie MCA , nie s jednak zgodne z tym standardem.

Cenn zalet standardu ,jest 豉two嗆 rozszerzenia magistrali z 32-bitowej do 64-bitowej. Wariant 32-bitowy dysponuje maksymaln przepustowo軼i 132 MB na sekund , podczas gdy w trybie 64-bitowym magistrala PCI jest w stanie transmitowa do 264 megabajt闚 na sekund.

VLB (Vesa Local Bus)

Standard magistrali lokalnej zosta opracowany przez stowarzyszenie o nazwie Video Electronics Standards Association i obecnie jest jeszcze jedn z najpopularniejszych magistral w鈔鏚 u篡tkownik闚 komputer闚 PC. Jednak magistrala PCI jest magistral dominuj帷. W chwili obecnej trudno przewidzie kt鏎y standard ostatecznie zwyci篹y: by mo瞠 瘸den . Walka ta na pewno spowodowa豉 wyparcie ju takich standard闚 jak ISA, MCA , EISA i pojawienie si nowego rodzaju magistrali AGP. Dopuszczalna cz瘰totliwo嗆 zegara taktuj帷ego magistral VL wynosi od 16 do 66 MHz , co dla wi瘯szo軼i obecnie produkowanych modeli PC zapewnia zadowalaj帷 przepustowo嗆 . Specyfikacja standardu VL 1.0 dopuszcza豉 cz瘰totliwo嗆 pracy do 40 MHz , za w wersji 2.0 wynosi ona maksymalnie 50 MHz . Liczba urz康ze jednocze郾ie do陰czonych do magistrali wynosi 3 dla wersji 1.0 i 10 dla 2.0 i jest niezale積a od miejsca ich do陰czenia ( poprzez gniazda rozszerzenia lub bezpo鈔ednio na p造cie g堯wnej ). Maksymalna pr璠ko嗆 ci庵貫j transmisji danych wynosi 106 MB/s , za dla wersji 64-bitowej przewiduje si pr璠ko嗆 rz璠u 260 MB/s .

Chocia magistrala VL zosta豉 zaprojektowana i zoptymalizowana pod k徠em wsp馧pracy z procesorami rodziny Intel 86 , wsp馧pracuje ona r闚nie z innymi procesorami , co pozwala na implementowanie jej w innych systemach komputerowych . Ostatni interesuj帷 i u篡teczn cech magistrali VESA jest mo磧iwo嗆 wsp馧pracy urz康ze 64-bitowych z gniazdami 32-bitowymi ( urz康zenie takie transmituje w闚czas dane w trybie 32-bitowym ) i odwrotnie urz康ze 32-bitowych z gniazdami 64-bitowymi ( transmisja jest oczywi軼ie r闚nie 32-bitowa ) .

Specyfikacja standardu magistrali VL dopuszcza r闚nie 16-bitowe urz康zenia peryferyjne i procesory ( jak np.: procesor 386SX , dysponuj帷y 16-bitow magistral danych ).

Standard VL definiuje dwa rodzaje urz康ze wsp馧pracuj帷ych z magistral : urz康zenia podporz康kowane lub bierne -- target ang. local bus target , LBT ) i urz康zenia nadrz璠ne ( czynne ) --master ( ang. local bus master, LBM ). Urz康zenie typu master mo瞠 dysponowa w豉snym procesorem i jest w stanie samodzielnie realizowa transfery danych z u篡ciem magistrali . Urz康zenie bierne potrafi jedynie realizowa 膨dania generowane przez pracuj帷e w systemie urz康zenia master . Wreszcie urz康zenie master morze by podporz康kowane innemu urz康zeniu master. Istotn zalet magistrali VL jest mo磧iwo嗆 wsp馧pracy z szerokim wachlarzem oprogramowania systemowego i u篡tkowego.Wsp馧praca urz康ze VL realizowana jest ca趾owicie na poziomie sprz皻u , co zwalnia oprogramowanie systemowe i u篡tkowe od konieczno軼i integracji w przesy豉nie danych.

Do zasilania urz康ze do陰czonych do magistrali VL u篡wane jest napi璚ie +5 wolt闚 , a maksymalna obci捫alno嗆 ka盥ego gniazda rozszerzaj帷ego wynosi 2 ampery (pob鏎 mocy do 10 wat闚). Specyfikacja standardu VL dopuszcza r闚nie stosowanie urz康ze o obni穎nym napi璚iu zasilania r闚nym 3,3 wolta , co pozwala na wykorzystanie w systemach VL najnowszej konstrukcji mikroprocesor闚 i innych uk豉d闚 scalonych . Dodatkowe z陰cza magistrali VL stanowi przed逝瞠nie klasycznych gniazd ISA , EISA lub MCA znajduj帷ych si na p造cie g堯wnej , przy czym geometria z陰cz w wersji 2.0 standardu pozostaje nie zmieniona .

Aby umo磧iwi realizacj transfer闚 64-bitowych przewiduje si multipleksowanie sygna堯w przesy豉nych z陰czami 32-bitowymi , co pozwoli na rozszerzenie funkcjonalno軼i z陰cza przy zachowaniu dotychczasowej geometrii .

AGP

Po magistralach ISA i PCI nadszed czas na nowe rozwi您anie: szybki port graficzny Accelerated Graphics Port , w skr鏂ie AGP . Nowa szyna czyni grafik szybsz i bardziej realistyczn a karta graficzna mo瞠 u篡 dowolnej ilo軼i pami璚i operacyjnej umieszczonej na p造cie g堯wnej , a niezale積a szyna graficzna zapewnia bezpo鈔edni transfer danych . Powinno to da bardziej realistyczne i szybsze animacje tr鎩wymiarowe w por闚naniu z tym co by這 mo磧iwe do tej pory .

Ta pionierska technologia ma jednak pewn wad : aby z niej skorzysta konieczna jest nowa p造ta g堯wna i karta graficzna AGP. Wcze郾iej programy nie mog造 korzysta z tak obfitej pami璚i graficznej Polepszenie jako軼i obrazu b璠zie wymaga這 jednak zmiany tak瞠 oprogramowania ( a przynajmniej sterownik闚). Ponadto konieczna b璠zie obs逝ga AGP przez system operacyjny. Firma Microsoft obiecuje dopiero w nast瘼nych wersjach Windows 98 i Windows NT.

Dla wielu u篡tkownik闚 jest to r闚noznaczne z zakupem nowego komputera . Dla tw鏎c闚 oprogramowania opisywany interfejs jest ma陰 rewolucj .Tworzone obecnie grafiki tr鎩wymiarowe zawieraj wiele szczeg馧闚 i wymagaj szybkich transfer闚 . Wys逝穎na szyna PCI , szczeg鏊nie w wy窺zych rozdzielczo軼iach, szybko dochodzi wi璚 do granic swych mo磧iwo軼i . Prezentacja zaawansowanych animacji jest niemo磧iwa , poniewa tekstury wype軟iaj帷e obszary obrazu nie docieraj wystarczaj帷o szybko do celu.

Szyna AGP b璠zie taktowana zegarem 66 MHz - w por闚naniu z taktem 33 MHz, stosowanym w PCI , oznacza to zwi瘯szenie maksymalnej przepustowo軼i do 266 MB/s. Przy u篡ciu techniki potokowej i trybu 2x mo積a doj嗆 do maksymalnej warto軼i 528 MB/s, co odpowiada czterokrotnej pr璠ko軼i szyny PCI . Wi瘯sza przepustowo嗆 przy przesy豉niu danych nie jest jedyn zalet oferowan przez AGP . Przyk豉dowo , AGP ma dodatkowe linie sygna這we do sterowania potokami . O ile w szynie PCI polecenie transmisji danych mog這 by zrealizowane dopiero po zako鎍zeniu poprzedniego transferu , AGP potrafi przyj望 zlecenia ju wtedy , gdy poprzednio 膨dane dane s jeszcze wyszukiwane w pami璚i . Najwa積iejsz informacj jest fakt , 瞠 AGP obs逝guje wy陰cznie grafik . Ca豉 przepustowo嗆 magistrali mo瞠 by "przeznaczona" dla operacji graficznych , bez potrzeby dzielenia si z innymi urz康zeniami . AGP nie jest tak uniwersalne , jak szyna PCI, dla kt鏎ej istniej wszelkie karty Dlatego AGP nale篡 widzie raczej jako uzupe軟ienie ni nast瘼c PCI.

Szyna AGP b璠zie wykorzystywana do bezpo鈔edniego po陰czenia mi璠zy pami璚i operacyjn ( RAM ) na p造cie g堯wnej a uk豉dem akceleratora na karcie graficznej . Zamiast lokalnej pami璚i graficznej na karcie akcelerator b璠zie m鏬 korzysta z pami璚i g堯wnej , na przyk豉d podczas przechowywania tekstur . Jak dot康 , musz by one najpierw umieszczone w pami璚i karty , zanim procesor graficzny ich u篡je . Teraz tekstury b璠 pobierane bezpo鈔ednio z pami璚i g堯wnej . Tak technik firma Intel okre郵a mianem " DIME " ( Direct Memory Execute ). Rozmiar pami璚i RAM wykorzystywanej przez AGP jest zmienny i zale篡 zar闚no od u篡wanego programu, jak i od ca趾owitej wielko軼i pami璚i dost瘼nej w komputerze. W przypadku realistycznych animacji tr鎩wymiarowych wymagaj帷ych du瞠j liczby tekstur , zajmowany obszar morze osi庵n望 od 12 do 16 MB. W zasadzie mo磧iwo軼i grafiki mo積a poprawi r闚nie poprzez odpowiednie zwi瘯szenie pami璚i karty graficznej, ale rozwi您anie to jest dro窺ze i nie tak elastyczne jak AGP gdzie istniej帷a pami耩 RAM mo瞠 by wykorzystywana dok豉dnie wedle potrzeb.

Wsp馧praca procesora g堯wnego (CPU), pami璚i operacyjnej (RAM) i akceleratora graficznego, jak te po陰czenie z szyn PCI b璠 nadzorowane przez zestaw uk豉d闚 ( chipset ) na p造cie g堯wnej . Przyk豉dowo, uk豉dy te b璠 zarz康za adresami w taki spos鏏, 瞠 wolna pami耩 RAM jest widziana przez akcelerator na karcie graficznej jako jego w豉sny obszar pami璚i. Du瞠 struktury danych, jak mapy bitowe tekstur , kt鏎ych typowa wielko嗆 waha si w przedziale od 1 - 128 KB, b璠zie dost瘼ne w ca這軼i. Odpowiedzialna za to cz窷 uk豉d闚 AGP nazywana jest GART ( Graphics Address Remapping Table ), a swoj funkcj przypomina sprz皻owe stronicowanie pami璚i przez procesor.

Pierwsze zestawy uk豉d闚 , w kt鏎e mo積a wyposa篡 p造ty g堯wne AGP , pochodz z firm INTEL i VIA . Zestaw Intel 440LX, przeznaczony dla Pentium II , dzia豉 z cz瘰totliwo軼i 66 MHz .Intel , 陰cz帷 Pentium II z AGP spodziewa si dodatkowych przyspiesze dzi瘯i tzw. Dual Independent Bus ( DIB ) . Dodatkowa szyna jest tu po prostu po陰czeniem w ramach jednej obudowy procesora z pami璚i podr璚zn drugiego poziomu. Podczas gdy jednostka zmiennoprzecinkowa procesora g堯wnego przeprowadza obliczenia geometryczne, wymieniaj帷 dane z pami璚i podr璚zn , szyna AGP zaopatruje akcelerator grafiki w tekstury z pami璚i g堯wnej , kt鏎a przy takiej architekturze wymienia mniej danych z procesorem.

Dla p造t g堯wnych z Pentium odpowiednie zestawy opracowa這 kilku producent闚 z Tajwanu . Dzi瘯i zestawowi VIA Apollo VP3 na p造tach z gniazdkiem Socket 7 tak瞠 procesory zgodne z Pentium mog dzia豉 z now szyn graficzn.

Kolory pikseli, z kt鏎ych tworzony jest obraz scen tr鎩wymiarowych , mog by jednakowe w pewnym obszarze obrazu , zmienia si zgodnie z przyj皻 metod cieniowania lub mog by okre郵one za pomoc tekstur . Przy nak豉daniu tekstur mamy z regu造 do czynienia z wielokrotnym wykorzystaniem jednej mapy bitowej, a dla tworzonego obrazu obliczana jest odpowiednia warto嗆 鈔ednia. Rezultat jest zapisywany w pami璚i obrazu. Przy pracoch這nnym odwzorowywaniu tekstur uk豉dy graficzne AGP potrafi odwo造wa si bezpo鈔ednio do pami璚i g堯wnej ( DIME ) . Karty graficzne PCI mog takie tekstury przechowywa jedynie w lokalnej pami璚i karty graficznej . Prawdopodobnie niekt鏎e z pierwszych kart AGP b璠 pracowa w trybie 1 x ( patrz tabela przepustowo軼i ) podobnie jak karty PCI , kopiuj帷 tekstury do pami璚i graficznej . Taki system skorzysta tylko na wi瘯szej przepustowo軼i szyny AGP. Uk豉dy AGP, wykorzystuj帷e DIME , pozwalaj unikn望 zb璠nych kopii i przesy豉nia danych.

AGP w 瘸dnym wypadku nie rezygnuje ca趾owicie z lokalnej pami璚i graficznej . Technika Direct Draw przygotowuje bufory obrazu w pami璚i lokalnej . W zale積o軼i od wybranej rozdzielczo軼i gotowe do wy鈍ietlenia dane zajmuj r騜ny obszar pami璚i. W pozosta貫j cz窷ci pami璚i lokalnej mog by przechowywane najcz窷ciej u篡wane tekstury. Na temat wielko軼i pami璚i lokalnej , zdania s podzielone. Przewa瘸 opinia , 瞠 od 2 do 4 MB pami璚i na karcie graficznej wystarcza w zupe軟o軼i . Wed逝g fachowc闚 Intela, w normalnych zastosowaniach zwi瘯szenie wspomnianej warto軼i nie daje widocznej poprawy wydajno軼i.

Z pewno軼i b璠 istnia造 karty dysponuj帷e pami璚i 32 MB, kt鏎e b璠 wykorzystywa zar闚no lokaln pami耩 karty graficznej , jak i dost瘼n dla AGP cz窷 pami璚i g堯wnej , aby trzyma w pogotowiu ca造 zestaw tekstur. O prawid這we dzia豉nie technik DIME i GART zadba system operacyjny. B璠zie do niego nale瘸這 udost瘼nienie pami璚i g堯wnej dla potrzeb AGP przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczaj帷ej pami璚i dla dzia豉j帷ych aplikacji . Umo磧iwi to technika Direct Draw w nowej wersji Windows 98 i NT - 5,0 . Nowe wersje obu system闚 operacyjnych zawieraj procedury rozpoznaj帷e i inicjalizuj帷e karty w gniazdach AGP. Zanim systemy te znajd si na rynku , pojawi si pewna liczba prowizorycznych sterownik闚 umo磧iwiaj帷ych u篡cie pierwszych kart AGP, jednak bez wykorzystania ich pe軟ych mo磧iwo軼i.

STOPNIE PRZEPUSTOWO列I

AGP 1X : Sama tylko cz瘰totliwo嗆 taktowana szyny , podwojona 66 MHz , daje dwukrotne zwi瘯szenie przepustowo軼i w stosunku do PCI. Nale篡 przy tym pami皻a , 瞠 warto嗆 ta - podobnie jak dla innych opisanych tu tryb闚 dotyczy maksymalnych osi庵闚 . W praktyce osi庵ane warto軼i s mniejsze.

AGP 2X : Tutaj nie tylko narastaj帷e, ale i opadaj帷e zbocze sygna逝 zegara 66 MHz wykorzystuje si do zapocz徠kowania transferu danych. Wynik : maksymalna przepustowo嗆 528 MB/s. W tym tempie dane s przekazywane potokowo. To, czy szybszy tryb 2x b璠zie obs逝giwany , zale篡 od producenta kart graficznych .W praktyce tryb 2x nie mo瞠 by dwa razy szybszy ni 1x , gdy warto嗆 528 MB/s stanowi obecnie maksymaln przepustowo嗆 pami璚i operacyjnej , z kt鏎ej korzysta tak瞠 CPU.

AGP 4X : Bariera okre郵aj帷a maksymalny transfer do pami璚i mo瞠 by prze豉mana w trybie 4x. Warunkiem tego jest zwi瘯szenie cz瘰totliwo軼i taktowania szyny AGP z 66 do 100 MHz . Teoretycznie mo積a wtedy osi庵n望 maksymaln warto嗆 800 MB/s . P造ty g堯wne z cz瘰totliwo軼i 100 MHz b璠 powszechnie dost瘼ne w 1999 roku. Korzysta b璠 z zestaw闚 uk豉d闚 Intel 440BX ( Pentium II ) lub VIA Apollo VP4 ( Pentium ). Przy zastosowaniu dodatkowego demultipleksowania adres闚 i danych mo積a oczekiwa szybko軼i transferu do 1 GB/s.

Gniazdo procesora

Socket 5- w gnie寮zie tym mo瞠my umie軼i procesory Pentium P54C. Je瞠li mamy takie gniazdo na p造cie g堯wnej, to nie mo瞠my zainstalowa w nim procesora Pentium MMX, a jedynie Pentium MMX Overdrive.

Socket 7- gniazdo do kt鏎ego mo瞠my wstawi zar闚no procesory Pentium P54C, jak i Pentium P55C (MMX), a tak瞠 w wi瘯szo軼i przypadk闚, procesory AMD K5/K6 i Cyrix M1/M2, jednak istnienie takiej mo磧iwo軼i najlepiej sprawdzi w instrukcji p造ty g堯wnej.

Socket 8- gniazdo to przeznaczone jest wy陰cznie dla procesor闚 Pentium Pro.

Slot 1- tak zwane z陰cze kraw璠ziowe- nowy standard monta簑 procesor闚 na p造cie g堯wnej. Przeznaczony jest do procesora Pentium II. Po zastosowaniu odpowiedniego adaptera mo積a r闚nie w這篡 do Pentium Pro, jednak tylko w przypadku chipsetu obs逝guj帷ego ten procesor.

BIOS

BIOS jest to skr鏒 od "Basic Input Output System"- podstawowy system Wej軼ia /Wyj軼ia. Najni窺zy poziom oprogramowania komputera umo磧iwiaj帷y dzia豉nie innych program闚 i operacji wykonywanych przez komputer . BIOS jest 陰cznikiem mi璠zy sprz皻em a uruchamianymi programami. Procedura BIOS-u zosta豉 zapisana w pami璚i sta貫j komputera , w odpowiednich uk豉dach scalonych , w postaci rozkaz闚 j瞛yka maszynowego. Procedury te mo積a odczyta ale nie mo積a ich zmodyfikowa. (Oprogramowanie przechowywane w uk豉dach scalonych nazywa si oprogramowaniem uk豉dowym, ang. firmware).

Programy znajduj帷e si w BIOS-ie dziel si na dwie grupy:

-programy testuj帷o-inicjuj帷e prac komputera,

-programy zawieraj帷e procedury steruj帷e r騜nymi elementami komputera, jak np.: nap璠ami dyskowymi , urz康zeniami wej軼ia/ wyj軼ia.

BIOS steruje wsp馧prac wszystkich podstawowych funkcji komputera z systemem operacyjnym. Troszczy si mi璠zy innymi o to, by sygna造 wychodz帷e z klawiatury przetwarzane by造 do postaci zrozumia貫j dla procesora. BIOS posiada w豉sn, cho niewielk pami耩, w kt鏎ej s zapisane informacje na temat daty, czasu oraz dane na temat wszystkich urz康ze zainstalowanych w komputerze .Po uruchomieniu komputer wy鈍ietla informacje na temat kombinacji klawiszy, za pomoc kt鏎ej mo磧iwe jest wywo豉nie ustawie BIOS-u. Najcz窷ciej jest to klawisz Delete lub kombinacja Ctrl + Alt + Esc. Po wej軼iu do BIOS-u mo磧iwe jest dokonywanie r騜nych modyfikacji, na przyk豉d takich jak skonfigurowanie nowo zainstalowanego dysku twardego. BIOS jest zasilany przez baterie. Je瞠li komputer nie jest u篡wany przez d逝窺zy czas, nale篡 w陰czy go na kilka godzin, aby odpowiednio na豉dowa bateri.

Cache

Pami耩 buforowa drugiego poziomu jest instalowana na p造cie g堯nej w spos鏏 umo磧iwiaj帷y jej rozbudow. P造ty g堯wne wyposa瘸ne s standardowo w pewn okre郵on ilo嗆 pami璚i cache L2. Najcz窷ciej spotykane rozmiary to 256 KB, 512 KB, 1MB, 2MB. Najwa積iejsze jest aby pami耩 by豉 zainstalowana (chocia 128 KB, a najlepiej 512 KB). W efekcie nast瘼uje ogromny wzrost wydajno軼i komputera. Zainstalowanie kolejnych kilobajt闚 ju nie powoduje tak radykalnych przyrost闚 wydajno軼i systemu (np. rozbudowa z 256 KB do 512 KB daje wzrost wydajno軼i rz璠u 5%), tak瞠 koszt rozbudowy tej pami璚i mo瞠 okaza si niewsp馧mierny do wynik闚 jakie przez to osi庵niemy. Powy窺ze rozwa瘸nia odnosz si do pracy pod kontrol system闚 jednow徠kowych. W przypadku korzystania z Windows NT, OS/2 lub Unix'a (system闚 wielozadaniowych) ka盥emu w徠kowi przydzielony jest odpowiedni rozmiar bufora, tak wi璚 korzystne jest posiadanie przynajmniej 512 KB cache L2.

Z陰cze EIDE

EIDE (Enhaced Integrated Device Equipment)- rozszerzenie standardu IDE o szybsze protoko造 transmisyjne i obs逝g du篡ch dysk闚 (powy瞠j 512 MB). Okre郵enia zwi您ane z interfejsem EIDE, zintegrowanego z ka盥 nowoczesn p造t g堯wn, s nieco pogmatwane. Znani producenci dysk闚 twardych tacy jak Western Digital (EIDE) czy Seagate lub Quantum (ATA2, ATAPI, Fast ATA) u篡waj r騜nych nazw dla tych samych protoko堯w i funkcji. Te odmienne okre郵enia dla interfejs闚 r騜ni si tylko trybem transmisji danych, z kt鏎ych jeden wyznaczany jest przez PIO-Mode, a drugi przez DMA-Mode. ATA-3 za oznacza najszybszy wariant omawianego interfejsu, obejmuj帷y r闚nie funkcj dla SMART s逝膨ce do wykrywania b喚d闚 w pracy nap璠u.

Zegar czasu rzeczywistego

Jest to urz康zenie maj帷e na celu utrzymanie w豉軼iwej cz瘰totliwo軼i magistrali czyli cz瘰totliwo軼i, jak procesor otrzymuje od p造ty g堯wnej. Z tak cz瘰totliwo軼i pracuje r闚nie pami耩 robocza oraz pami耩 podr璚zna drugiego poziomu. W przypadku komputer闚 z jednostk Pentium spotyka si zwykle 50 do 66, a komputery z procesorami klasy 486 pracuj najcz窷ciej przy 33MHz, rzadziej przy. Cz瘰totliwo嗆 magistrali PCI jest w wi瘯szo軼i przypadk闚 bezpo鈔ednio zale積a od tej cz瘰totliwo軼i, poniewa cz瘰to przyjmuje warto嗆 po這wy cz瘰totliwo軼i zewn皻rznej.

Gniazdo pami璚i SIMM

Jest to gniazdo w kt鏎ym umieszcza si "ko軼i" pami璚i SIMM (Single-Inline Memory Module)- standard konstrukcyjny o 32 stykach; szyna danych ma szeroko嗆 zaledwie 8 bit闚. Poj璚ie to czasem u篡wane jest r闚nie w odniesieniu do modu堯w PS/2.

Gniazdo pami璚i DIMM

Jest to gniazdo w kt鏎ym umieszcza si "ko軼i" pami璚i DIMM (Dual-Inline Memory Module)- modu造 pami璚i na karcie ze 168 stykami. Pracuj z szyn adresow o szeroko軼i 64 bit闚.

Z陰cze nap璠闚 dyskietek

Jest to z陰cze maj帷e na celu po陰czenie nap璠u dyskietek z p造t g堯wn. W tym przypadku mog by pod陰czone do jednego z陰cza dwa nap璠y stacji dysk闚 elastycznych, co i tak w dzisiejszych czasach jest wystarczaj帷e.

Gniazdo zasilania

Jest to gniazdo poprzez kt鏎e doprowadzone jest napi璚ie zasilaj帷e ca陰 p造t g堯wn i umieszczone na niej elementy. W przypadku p造t AT mamy do czynienia z gniazdem dwuwtykowym, co mo瞠 doprowadzi przy b喚dnym ich zamocowaniu do uszkodzenia p造ty. P造ty standardu ATX tej wady nie posiadaj.

ATX

Zmiany oferowane przez norm ATX usuwaj pewne niedoci庵ni璚ia dotychczasowych konstrukcji. Typowa p造ta tego standardu przypomina konstrukcj Baby-AT obr鏂on o 90 stopni. Nowsza specyfikacja 軼i郵e okre郵a po這瞠nie procesora kt鏎y teraz nie jest umieszczany na przeciw slot闚 PCI i ISA, dzi瘯i czemu mo磧iwy jest bezproblemowy monta kart rozszerze pe軟ej d逝go軼i. Dodatkowo norma ATX zapewnia programow kontrol zasilania co umo磧iwia automatyczne wy陰czenie komputera przez system operacyjny (najcz窷ciej po zamkni璚iu systemu). Zalet jest r闚nie mo磧iwo嗆 wykorzystania wentylatora zasilacza tak瞠 do ch這dzenia radiatora procesora co wydatnie zmniejsza poziom ha豉su wytwarzanego przez komputer.

Nowo軼i jest zastosowanie jednocz窷ciowego gniazda zasilaj帷ego. Jest to istotne poniewa dotychczas stosowane na konstrukcjach Baby-AT dwucz窷ciowe z陰cze mo積a by這 przypadkowo odwrotnie pod陰czy i tym samym narazi na zniszczenie p造t g堯wn oraz inne pod陰czone komponenty. Na p造cie ATX umieszczono obok z陰czy port闚 I/O standardowo gniazda PS/2 dla klawiatury oraz myszki.

Nale篡 zauwa篡 tak瞠, 瞠 z陰cza pami璚i umieszczono bardziej w okolicy 鈔odka co zazwyczaj u豉twia dost瘼 do modu堯w pami璚i. Modyfikacji uleg這 po這瞠nie zintegrowanych kontroler闚 FDD i IDE, kt鏎e przesuni皻o bardziej na zewn徠rz w kierunku wn瘯 na nap璠y. Pozwala to nieco przerzedzi paj璚zyn przewod闚 rozpi皻 nad p造t. Niestety nowy standard mimo wszystkich zalet ma jedn zasadnicz wad - p造ty i obudowy zgodne ze specyfikacj ATX s wci捫 dro窺ze od typowych komponent闚 Baby-AT.

USB

Na wsp馧czesnych p造tach g堯wnych zintegrowane s wszystkie standardowe interfejsy komputera, od port闚 szeregowych i r闚noleg造ch, przez sterowniki dyskowe po USB. Dwukana這wy szybki interfejs USB (Universal Serial Bus) opracowany przez firm Intel obs逝giwany jest przez wszystkie chipsety Intela od 430HX, jest r闚nie obecny w wi瘯szo軼i chipset闚 konkurencyjnych. Przewidziany zosta do pod陰czania rozmaitych urz康ze (nawet do 127 urz康ze w 豉鎍uchu) od klawiatury i myszy po drukarki i telefony. Cho jego parametry s nader atrakcyjne (szybko嗆 transmisji ok. 12 Mbps, PnP, hot-plug, czyli mo磧iwo嗆 do陰czania i od陰czania urz康ze podczas pracy systemu), USB jest wci捫 bardzo rzadko u篡wany.